
Kleine teelten, grote kansen – van Nederlandse akker naar afzetmarkt
Van lupine en boekweit tot haver en oliehoudende gewassen: opkomende gewassen bieden volop kansen voor een diverser en regeneratiever Nederlands voedselsysteem. Maar een succesvolle teelt betekent nog niet dat er ook een afzetmarkt is. Hoe zorgen we ervoor dat veelbelovende gewassen hun weg vinden naar de markt en kunnen doorgroeien?
Die vraag stond centraal tijdens de workshop ‘Kleine teelten, Grote kansen’ op 13 november in Wageningen. De sleutel ligt bij samenwerking in de hele keten: van boer tot afnemer.Boeren, verwerkers, afnemers en ketenexperts kwamen samen om te ontdekken waar kansen liggen voor gewassen van Nederlandse bodem en wat nodig is om deze commercieel succesvol te maken.
Plant Protein Forward, een samenwerking van Rabobank, Provinciaal EiwitNetwerk NL en Foodvalley, organiseerde de workshop samen met ReGeNL en de Regenerative Agriculture Community. Experts deelden hun ervaringen en gingen met deelnemers in gesprek over verschillende afzetkanalen. Drie belangrijke inzichten kwamen naar voren.
1. Begin bij de markt, niet bij het gewas
Voor kleine gewassen hoeven we niet altijd nieuwe markten te creëren. Vaak liggen de kansen juist in bestaande markten. Een veelbelovend gewas levert immers niet automatisch een succesvol product op. In plaats van eerst te kijken welke producten je met een nieuw gewas kunt ontwikkelen, is het slimmer om te onderzoeken waar al vraag naar is.
Kunnen Nederlandse ingrediënten bijvoorbeeld geïmporteerde grondstoffen vervangen? En wat vraagt dat van de kwaliteit, functionaliteit, prijs en leveringszekerheid?
Jeroen Willemsen, Innovation Lead Protein Transition bij Foodvalley, liet met voorbeelden uit Plant Protein Forward zien hoe deze marktgerichte aanpak werkt. Door vanuit bestaande toepassingen terug te redeneren naar de teelt, wordt duidelijk waar kansen liggen en wat nodig is om ze te benutten.
Daarbij helpt het om boeren en afnemers al in een vroeg stadium met elkaar in contact te brengen. Zo kunnen ze samen bepalen welke investeringen en ondersteuning nodig zijn, nog voordat de productie wordt opgeschaald.

2. Elk gewas vraagt om een eigen route naar de markt
Niet ieder gewas is meteen geschikt voor het supermarktschap. En niet iedere afnemer heeft grote volumes nodig. Welk afzetkanaal het beste past, hangt onder meer af van de beschikbare hoeveelheid, de kwaliteit, de verwerkingsmogelijkheden en de vraag vanuit de markt.
Tijdens vier interactieve sessies deelden experts uit verschillende marktsegmenten hun ervaringen:
- Retail: Sylvia Raijmakers (Jumbo), Imre ter Hedde (Lidl) en Wouter Staal (Climates) bespraken wat nodig is om nieuwe gewassen in het assortiment op te nemen. Denk aan constante kwaliteit, voldoende volume, betrouwbare levering en een concurrerende prijs.
- Groothandel en foodservice: Kenny van Dijk (Bidfood), Eline Aalders en Manouk van Zoggel (Vitam) en Jeanine Hiemstra (Distrivers) verkenden de kansen voor professionele keukens. Daar zijn smaak, certificeringen en gebruiksgemak essentieel, maar bieden ook onderscheidend vermogen en een overtuigende positionering kansen.
- Verwerkers: Gerard Harleman (Bakker Barendrecht) en Erik Schieven (Colzaco) bespraken de eisen aan de aanvoer en de uitdagingen bij het verwerken van minder gangbare gewassen tot commercieel bruikbare producten en ingrediënten.
- Korte ketens: René de Bruin (Van Onze Grond), Jan Groen (Green Organics) en Marieke Lameris (Lekker Lupine) bespraken de kansen van lokale afzet, kleinere volumes en onderscheidende producten.
De gesprekken maakten duidelijk dat er niet één ideale route naar de markt bestaat. Een gewas dat nog niet geschikt is voor grootschalige retail, kan bijvoorbeeld wel kansen bieden in de foodservice of via een korte, lokale keten. Door goed te kijken naar de mogelijkheden en eisen per afzetkanaal, kunnen telers en producenten gerichter keuzes maken.

3. Samenwerking maakt van kansen sterke ketens
Een geschikte afzetmarkt vinden is één ding. Afnemers overtuigen om daadwerkelijk voor een product te kiezen, is een volgende stap.
Wouter Staal (Climates) liet zien hoe belangrijk het is om de doelgroep goed te kennen en duidelijk te maken wat een product onderscheidt. Waarom zou een afnemer juist voor dit gewas kiezen? En hoe sluit het aanbod aan op wat de markt nodig heeft?
Zelfs als er vraag is, blijft opschaling een uitdaging. Bij kleinere teelten maken beperkte volumes de verwerking, logistiek en kwaliteitsborging relatief duur. Boeren hebben bovendien voldoende zekerheid nodig voordat ze investeren in een nieuw gewas.
Frank Eggink (Synergy in Food) liet zien hoe nieuwe gewassen kunnen voldoen aan de voedselveiligheids- en kwaliteitseisen van afnemers. Hij besprak certificeringsstructuren en de inhoud van kwaliteitshandboeken en illustreerde aan de hand van een praktijkvoorbeeld met quinoa hoe risicoanalyse, traceerbaarheid en auditregistraties in de praktijk werken. Annika Suichies en Sanne van Kouwen (Rabobank) lieten zien hoe een duidelijke marktstrategie, de principes van True Value en langdurige samenwerking kunnen bijdragen aan een gezond verdienmodel.
Door samen te werken, kunnen ketenpartners kosten en risico’s delen.Bijvoorbeeld door oogsten van verschillende telers te bundelen, gezamenlijk verwerkingscapaciteit te benutten of afspraken te maken over langdurige afname. Ook gezamenlijke investeringen in kennis, faciliteiten en financiering kunnen helpen.
Maar samenwerking vraagt meer dan goede afspraken. Boeren, verwerkers en afnemers kennen ieder hun eigen uitdagingen en belangen. Door elkaars wereld beter te begrijpen en kennis en ervaring te delen, kunnen ze samen oplossingen ontwikkelen. Juist bij gewassen waarvoor de markt nog in ontwikkeling is, maakt dat het verschil.
“Een nieuw veelbelovend gewas telen is pas het begin. Om het ook een plek op ons bord te geven, zijn mensen nodig die als partners samen optrekken: boeren, verwerkers en afnemers die er samen de schouders eronder zetten.”
Van inzichten naar actie
De workshop bood deelnemers niet alleen inzicht in de verschillende afzetmarkten, maar ook de kans om nieuwe contacten te leggen en concrete vervolgstappen te verkennen. Soms kan één waardevolle kennismaking of een beter begrip van de marktvraag een initiatief al verder helpen.

Dat is ook waar Plant Protein Forward, ReGeNL en Foodvalley zich voor inzetten: partijen uit de hele keten bij elkaar brengen en gezamenlijk kansen omzetten in concrete toepassingen. Door boeren, verwerkers, retailers en foodservicebedrijven vroegtijdig te verbinden, kunnen nieuwe gewassen een plek vinden in bestaande producten en op menukaarten.
Daarbij gaat het niet alleen om méér gewassen van Nederlandse bodem, maar vooral om het creëren van meerwaarde. Lokale herkomst, ecologische voordelen en mogelijke gezondheidsvoordelen kunnen gewassen aantrekkelijk maken voor afnemers en consumenten. Maar om die kansen te benutten, zijn ook een passend verdienmodel, investeringen en goede afspraken nodig.
Samen nieuwe gewassen naar de markt brengen
Werk je als boer, verwerker, retailer of foodservicebedrijf aan nieuwe toepassingen voor Nederlandse gewassen? Of zie je kansen om met jouw kennis, expertise of netwerk bij te dragen?
Plant Protein Forward, ReGeNL en de Regenerative Agriculture Community brengen partijen bij elkaar om samen te werken aan duurzame en economisch haalbare ketens.

